Đánh giá:
5/5

Chia sẻ lên facebook Chia sẻ lên twitter In trang này
Vi khuẩn lam, hay thuật ngữ “tảo lam” được biết đến nhiều, thành phần sinh vật của tự nhiên sống trong những vùng nước ngọt, mặn, lợ trên khắp thế giới (Fogg và cs, 1973). Thuật ngữ “tảo lam” có thể dẫn đến sự liên tưởng nhầm đối với quần thể lớn vi khuẩn lam ở nước: như khi các tế bào tập trung lại có thể tạo ra nhiều màu sắc từ màu lam (blue-green), đến xanh da trời, xanh lá cỏ, khaki, nâu sô-cô-la đến màu đen, và khi phân hủy dưới ánh sáng mạnh thì xuất hiện màu xám và trắng.

Vi khuẩn lam là vi khuẩn quang hợp, cổ xưa, với cấu trúc tiền tế bào đơn giản, không có nhân, được định loại là vi khuẩn. Là sinh vật cổ xưa vì có bằng chứng về khoảng 3,5 tỉ năm, chúng được xem là đối tượng đầu tiên sản xuất ra khí oxy khí quyển giúp hình thành sự sống trên Trái đất ngày nay.

Vi khuẩn lam sản xuất khí oxy bằng cách phân tách nước trong quá trình quang hợp – cơ chế cũng có ở tảo và thực vật ngày nay. Hiện diện chủ yếu ở nước, vi khuẩn lam cũng được tìm thấy ở trên đá, đất trồng và trong các môi trường cực đoan như suối nước nóng, sa mạc và các vùng cực.

Dưới kình hiển vi, vi khuẩn lam có thể thấy được như là sinh vật liên bào (unicellular) hay chuỗi tế bào và các tế bào đơn lẻ không nhìn thấy được bằng mắt thường (H.1). Một số vi khuẩn lam liên bào như Microcystis, có thể sinh trưởng và tồn tại ở dạng tập hợp các tế bào đồng nhất (identical cell). Các tập đoàn có hình dạng bất thường, được bao bọc hoặc không bởi một lớp nhầy và thẩm thấu qua các lỗ (khá giống với một miếng pho-mát Thụy sĩ). Các tập đoàn này có đường kính vài milimet nên có thể nhìn thấy bằng mắt thường.

Vi khuẩn lam sợi mảnh có thể tồn tại ở dạng sợi đơn không nhánh, hoặc có nhánh, và cũng không quan sát được bằng mắt thường. Tuy nhiên , một số loài vi khuẩn lam sợi sống ở nước như Aphanizomenon và Trichodesmium có thể hình thành những bó sợi có cấu trúc lớn hơn giống như lớp mùn cưa. Loài Gloeotrichia sợi mảnh sinh trưởng thành thể hình cầu phóng xạ có kích thước bằng đầu kim. Khi đó, một số loài vi khuẩn lam dạng sợi như Planktothrix và Phormidium tạo bởi các tế bào đồng nhất, và loài khác có dạng sợi như Nostoc, Aphanizomenon, Cylindrospermopsis và Anabaena có thể được biệt hóa cao thành các tế bào chuyên hóa về sinh lý và cấu trúc. Các tế bào này có thể là tế bào dinh dưỡng có khả năng quang hợp, và các tế bào chuyên hóa gọi là dị tế bào. Các dị tế bào không thực hiện quang hợp nhưng cố định được khí ni-tơ thành a-mo-ni-ắc rồi sau đó tạo ra hợp chất ni-tơ hữu cơ cầu thiết cho quá trình sinh trưởng, nên không cần sử dụng nguồn a-mo-ni-ắc hoặc nitrat từ ngoài. Một đặc tính thích nghi nữa ở vi khuẩn lam dạng sợi được biệt hóa là có sự hình thành tế bào giống-bào-tử (akinete). Các tế bào này, dự trữ dinh dưỡng, cho phép vi khuẩn lam sống trong điều kiện môi trường stress hoặc thiếu cạn dinh dưỡng, và nảy sinh trở lại khi có điều kiện sinh trưởng thuận lợi.

Hình 1. Một số chi vi khuẩn lam nước ngọt A. Microcystis; B. Gleotrichia; C. Aphanizomenon (trái) với Anabaena; D. Microcystis; E. Planktothrix; F. Aphanizomenon; G. Planktothrix; H. Ananbaena; I. Anabaena.
Vi khuẩn lam giữa vai trò chính trong môi trường tự nhiên như là sinh vật sản xuất sơ cấp thực hiện sự quang hợp, tạo ra chuỗi thức ăn dưới nước, và trong chu trình vật chất. Tuy nhiên, vấn đề thực sự với vi khuẩn lam, xét về mặt ảnh hưởng tiêu cực lên đa dạng sinh học, chất lượng nước và độ an toàn thì khi điều kiện dinh dưỡng trong thủy vực trở nên quá thừa thãi. Các thủy vực ưu-dưỡng giúp tảo và đặc biệt là vi khuẩn lam sinh sôi. Thường vào mùa xuân, tảo silic (diatom) sẽ nở-hoa trước vi khuẩn lam, sinh sôi ở nhiệt độ tương đối thấp và sử dụng các hợp chất silic có sẵn trong nước để tạo ra lớp thành tế bào cứng và thẩm thấu được.

Tuy nhiên, khi lượng hợp chất silic trở nên hạn chế, quần thể tảo silic có thể suy giảm, có hoặc không kèm theo giai đoạn nở hoa của tạo lục, sau đó sẽ bị phân hủy. vi khuẩn lam không có nhu cầu silic cao nên có thể ưu sinh hơn hầu hết các sinh vật quang hợp khác để trở thành loài phù du ưu thế ở thủy vực, hoặc trong quần thể tảo bám trên trầm tích, đá và thực vật thủy sinh ở vùng nước nông. Ở điều kiện đó, quần thể vi khuẩn lam ở vùng nước mở có thể tăng trưởng nhanh chóng và nở hoa làm vùng nước bị đổi màu và khả năng xuyên thấu của ánh sáng giảm đáng kể, từ vài mét xuống còn vài cen-ti-mét. Trong điều kiện nước tĩnh, nhiều loài vi khuẩn lam nở hoa có thể xuất hiện lên bề mặt nước, hình thành các dạng váng bán-rắn. Nhìn theo chiều đứng quần thể vi khuẩn lam, ở lớp nước bề mặt sinh khối vi khuẩn lam có thể tăng lên ít nhất 100 lần. Nếu, sau đó có gợn sóng nhẹ (nhỏ hơn 4 mét trên giây), lớp váng bề mặt có thể tập trung nhiều hơn tạo ra lớp váng gần bờ thủy vực có độ dày đặc hơn. Ảnh hưởng đến mật độ theo chiều ngang tạo bởi gió nhẹ có thể làm mật độ vi khuẩn lam tăng lên ít nhất 1000 lần so với quần thể ban đầu phân tán ở vùng nước mở. Những lớp váng thường gây ra vấn đề về mỹ quan, gây ra những khó khăn cho công việc xử lí cung cấp nước và những chất độc nguy hiểm đối với người và động vật. vi khuẩn lam kết thành từng mảng có thể chứa độc tố từ lúc chúng thoát ra và lưu chuyển theo bong bóng oxy, từ đó trôi đến các hồ và thủy vực nơi chúng sẽ tích tụ nhiều dần. Những mảng vi khuẩn lam dọc bờ thường xuất hiện ở vùng sông nước chảy chậm ở Anh quốc là một ví dụ. Những vùng nở hoa, mảng váng vi khuẩn lam có thể gây ra sự mất mỹ quan, bởi thực tế rằng các vùng nước bị đổi màu, vùng nước sinh hoạt đục hơn, và mùi hôi thối bốc lên do vi khuẩn lam tích tụ lại và thối rữa.

Vi khuẩn lam có thể tạo ra nhiều hợp chất có trọng lượng phân tử thấp, có mùi mốc hoặc mùi đất như geosmin và 2-methylisoborneol. Chúng không gây độc nhưng có thể ảnh hưởng đến chất lượng nước uống sau xử lí và làm phiền hà cho người sử dụng nguồn nước làm nơi vui chơi, và cả người dùng nước sau xử lí (Juttner và Watson, 2007).

Công trình vừa công bố trên Nature Geoscience cho hay vòng quay của Trái Đất đã chậm đi rất nhiều lần kể từ khi hành tinh ra đời, và hiện tại vẫn đang tiếp tục thay đổi, trong khi mặt trăng thì ngày một di chuyển ra xa.

Nhà vi sinh vật học Gregory Dick từ Đại học Michigan (Mỹ) cho biết ông và các cộng sự đã nghiên cứu về quá trình oxy hóa bầu khí quyển của Trái Đất, điều liên quan mật thiết đến tốc độ quay của hành tinh. “Nghiên cứu của chúng tôi cho thấy tốc độ Trái Đất quay, hay nói cách khác là độ dài ngày của nó, có thể ảnh hưởng quan trọng đến mô hình và thời gian oxy hóa của Trái Đất” – ông nói

Theo Science Alert, điểm đáng chú ý nằm ở 2,4 tỉ năm trước, vi khuẩn lam (tảo lam) xuất hiện và sinh sôi, tạo nhiều oxy hơn như sản phẩm phụ của quá trình trao đổi chất. Đây là một trong những sinh vật có ý nghĩa quan trọng với sự sống muôn loài, vì tạo ra môi trường cần thiết để các loài khác có thể xuất hiện, sinh tồn và tiến hóa, bao gồm chúng ta.

Vi khuẩn lam là loài “dậy muộn”, do đó Sự kiện oxy hóa lớn giúp bùng nổ sự sống chỉ có thể xảy ra khi một ngày đủ dài. Liên kết các mô hình tiến hóa, mô hình toàn cầu và nồng độ oxy, nhóm nghiên cứu phát hiện ra độ dài ngày đã nhiều lần liên quan đến sự gia tăng lượng oxy của Trái Đất, bao gồm sự kiện 2,4 tỉ năm nói trên và một Sự kiện oxy hóa Đại Nguyên Sinh xảy ra khoảng 800-550 triệu năm trước.

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on pinterest
Share on reddit

PHƯƠNG TIỆN

KHÁM PHÁ

VĂN HÓA

CÔNG NGHỆ

QUÂN SỰ

SỨC KHỎE

Doping là gì?

Thời gian gần đây, rất nhiều người hâm mộ thể thao có sự quan tâm rất nhiều đến Doping là gì và băn khoăn thử

3 động tác giảm cân hiệu quả hơn cả tập gym

Trào lưu tập gym đã và đang hot từ năm 2015 đến nay. Đến phòng gym luyện tập không chỉ gắn liền với mục tiêu người đẹp, khỏe, sexy mà còn dần trở thành một phần không thể thiếu trong lối sống của giới trẻ: Bạn tập gym, bạn selfie

11 phát hiện thú vị về Testosterone

Vì sao mùa cưới thường vào mùa đông, yêu đơn phương không gây hưng phấn, nguyên nhân gây “lệch pha” nam nữ, điều gì giúp nam giới tăng “bản lĩnh” … là những phát hiện thú vị liên quan đến Testosterone mà bạn có thể chưa biết.